Wie ontdekt je onontgonnen potentieel?

Met de slagzin Rethink stress, reshape society vertaalt professor Elke Van Hoof op een unieke manier de wetenschap naar de werkvloer en de samenleving. In haar column voor #ZigZagHR beperkt ze zich niet tot bespiegelingen of het signaleren van mankementen op de werkvloer (en daarbuiten), maar zorgt ze op de eerste plaats voor diagnose én remedie. Hoe bereiken we de nodige veerkracht? En hoe doen we dat via leren en ontwikkeling?


Leren en ontwikkelen zijn de steunpilaren van orga­nisaties. Nog meer dan het juiste diploma zorgen ze voor een succesvolle match tussen een werknemer en het bedrijf. Het gaat dan enerzijds om de maturiteit die de werknemer al bezit voor en tijdens het onboarding­ proces, maar evenzeer over het onontgonnen poten­tieel. Welke groeimarge is er nog aanwezig? En welke factoren zijn er nodig om dat onontgonnen potentieel aan te boren?

Uiteraard geldt dat evengoed in de huidige fase van de coronapandemie. Na de intense crisisfase met zijn strikte lockdown en na de consolidatiefase met zijn strikte maatregelen en gebrek aan perspectief, rol­len we nu in een fase waarin de verantwoordelijkheid verschuift van het collectieve niveau naar het individu­ele niveau. Dit is het moment waarop we tonen wat we hebben geleerd tijdens de vorige fasen. Zijn we in staat om de maatregelen vol te houden? Hebben we ze als ri­tuelen ingebed in onze dagelijkse routines? Of hebben we al die tijd gevochten tegen het ‘nieuwe normaal’ om nu opnieuw te vervallen in oude patronen?

De pandemie is één groot experiment dat ons heel wat inzichten kan verschaffen waar we onze werk­vloeren mee verbeteren. Inderdaad, in nieuwe en on­vertrouwde situaties leren we de echte drivers kennen! Wat maakt met andere woorden dat iemand vlot leert en ontwikkelt? Of met andere woorden, wat maakt dat iemand zich vlot aanpast? Drie hefbomen lijken cru­ciaal: veerkracht, psychologische veiligheid en zelflei­derschap.

HEFBOOM 1:  VEERKRACHT

Onze veerkracht staat danig onder druk. Door de pan­demie hebben we ingeleverd qua veerkracht en is het risico op ziekmakende stress gestegen. We zijn ver­ welkt omdat we niet tegemoet konden komen aan onze basisbehoeften: sociale interactie (verbondenheid), gevoel van controle te kunnen uitoefenen (competen­tie) en zelf actie kunnen nemen om het beter te ma­ken (autonomie). Bovendien is het effect niet voor­ spelbaar, want het is het resultaat van een complex samenspel tussen het individu en zijn omgeving. Er zijn factoren die werknemers kwetsbaar maken. Er zijn factoren die werknemers een hoger risico op ziek­ makende niveaus van stress opleveren. Gelukkig zijn er ook enkele beschermende factoren.

FACTOREN DIE LEIDEN TOT EEN VERHOOGDE KWETSBAARHEID
– Reeds aanwezige psychologische problemen
– Vrouwen
– Jongeren en ouderen
– Werken in de zorg
– Kinderen hebben jongeren dan 12 jaar
– Beperkte woonruimte
– Leven met een beperking
– Lage socio-economische status
– Verslavingsproblematiek
– Complex familiaal systeem.

RISICOFACTOREN
– Isolatie
– Beperkt sociaal netwerk
– Lage frequentie van activiteiten
– (Technische) Werkloosheid of angst om de job te verliezen
– Intolerantie voor onzekerheid.

BESCHERMENDE FACTOREN
– Hogere opleiding
– Familie / Leven als koppel
– Goede kwaliteit van sociale contacten
– Familiaal welzijn.
Referentie: https://www.health.belgium.be/nl/advies-9640- belgian-mental-health-monitor-covid-19  

HEFBOOM 2:  PSYCHOLOGISCHE  VEILIGHEID

De strikte maatregelen en het vele thuiswerk heeft de afstand tussen de organisatie en de werknemer ver­ groot, vaak resulterend in lage psychologische veilig­heid. En juist psychologische veiligheid is een voor­waarde voor leren en ontwikkelen, voor groei en falen, voor innovatie en creativiteit. Psychologische veilig­heid verwijst naar een klimaat waarin werknemers zich op hun gemak voelen als ze zich uiten en zichzelf zijn. Slechts 3 op de 10 werknemers ervaren psycho­logische veiligheid, waardoor werknemers hun ideeën voor zich houden, te weinig informatie delen en fouten verbergen. Psychologische veiligheid is van cruciaal belang voor organisaties die in een complexe, steeds veranderende omgeving opereren en waarde willen creëren.

HEFBOOM 3:  ZELFLEIDERSCHAP

Tot slot is er zelfleiderschap, het vermogen om je ei­gen doelen te realiseren door optimaal gebruik te ma­ken van je talenten, je energievermogen en de context waarin je werkt. Zelfleiderschap is hoog bij de intra­preneurs in de bedrijven. Ze geven aan wanneer ze klaar zijn om een volgende stap te nemen in hun leer­proces en gaan actief aan de slag met feedback. Zelf­leiderschap wordt zwaar gepromoot, maar de cijfers zijn onthutsend. Slechts 4 op de 10 van alle werkne­mers zijn bereid om het heft in eigen handen te nemen.

FUNDAMENTEEL: HET ONONTGONNEN POTENTIEEL

Leren en ontwikkelen in een klimaat van ziekmakende stress, ontbrekende psychologische veiligheid en een gebrek aan zelfleiderschap is als vechten tegen de bier­kaai. Ja, deze werknemers zullen nog steeds bijscholen, maar de return on investment zal zwaar tegenvallen. Het leer­ en ontwikkelproces zal niet leiden tot meer ma­turiteit, noch tot het aanboren van het onontgonnen potentieel.

Tijd dus voor een nieuwe aanpak waarbij we het ver­mogen om je onontgonnen potentieel te kunnen aan­boren in kaart brengen en op basis daarvan aanbieden wat jij nodig hebt om die ene stap vooruit te zetten. Tijd dus voor het achterwege laten van het opleidings­menu, maar ook tijd om veerkracht als integraal onder­ deel te gaan zien van leren en ontwikkelen. Het vermo­gen om je onontgonnen potentieel aan te boren kan je zien als een overkoepelende eigenschap die zowel je werkplezier, je veerkracht als je leervermogen acti­veert. Tijd dus voor een integrale aanpak waar je ver­mogen om je onontgonnen potentieel aan te boren, bepaalt hoe we je gaan ondersteunen, welke belasting we je geven en welke training je wanneer krijgt aan­ geboden.

> Lees online verder voor enkele uitgewerkte voorbeelden of bekijk de podcast waarin Lesley Arens spreekt met Elke Van Hoof: rethink stress, reshape society!


Elke Van Hoof

Prof. dr. Elke Van Hoof is  professor  aan  de  VUB  en  zaak-voerder van het Huis voor Veerkracht. Naast de Insourcing®– techniek voor de behandeling van stressgerelateerde aandoeningen, creëerde ze Stresscrafting®, een techniek waarmee men toxische stress op de werkvloer duurzaam wegwerkt. Ze bouwde ook de gecertifieerde opleiding Human Capital Management® uit.  Ze  is  de  auteur  van  onder  andere De   Chief    Happiness    Officer   (LannooCampus,   2017)   en Eerste hulp   bij   stress   &   burn-out   (Lannoo,   2017).  
Meer info: www.elkevanhoof.com, www.huisvoorveerkracht.be, www.Ally.Institute,  www.ochocommunity.be  en www.hallelujah.be.

“Zon is precies wat we nodig hebben”

Prof. Dr. Elke Van Hoof, de bezieler van het Huis voor Veerkracht, raadt iedereen aan de komende dagen zoveel mogelijk de zon op te zoeken.

“Als we voldoende zonlicht hebben slapen we beter, omdat er een duidelijker onderscheid is tussen licht en donker, maar ook omdat er een aantal hormonen wordt aangemaakt die onze slaapkwaliteit bevorderen. Als we in het zonlicht zitten, stimuleren we endorfines en de goed-gevoel-hormonen in ons lichaam. Die nazomer kan op geen beter moment komen. De school is weer begonnen en we zijn opnieuw aan het werk. Dat brengt voor heel wat huisgezinnen best wat aanpassing met zich mee, maar de zon scherpt onze veerkracht, ons aanpassingsvermogen aan.”

Dat bevestigt ook Filip Raes, professor psychologie aan de KU Leuven. “Een nazomer is altijd leuk. En ik denk dat het nu dubbel zo leuk is. Omdat we tot nu toe weinig of geen zomer hebben gehad, en omdat onlangs bijna alle restricties zijn weggevallen. Voeg die twee elementen samen en daar worden de meeste mensen vrolijk van.” (KVDM)

Lees hier het volledige artikel op De Zondag.

Prof. Elke Van Hoof: “Zonder investeringen in werkbaar werk zullen de burn-outcijfers blijven stijgen.”

Op vier jaar tijd is het aantal mensen dat meer dan een jaar thuis zit door een burn-out of depressie met veertig procent gestegen. Dat blijkt uit nieuwe cijfers van het RIZIV, het Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering. Bovendien toont onderzoek aan dat we de piek nog niet bereikt hebben. De cijfers zullen ook de komende jaren verder stijgen. Enkel investeringen in werkbaar werk en reïntegratie op de arbeidsmarkt zullen de tendens kunnen keren.

Pandemie heeft uitvergroot wat al fout ging

Er zitten steeds meer mensen thuis met burn-out of depressie, dat blijkt uit cijfers van het RIZIV. Op 31 december 2020 waren  bijna 112.000 Belgen al meer dan een jaar arbeidsongeschikt door een burn-out of depressie. Vier jaar eerder waren er dat nog “maar” 80.252. Een stijging van 40 procent.

De impact van de pandemie zien we duidelijk terug in de cijfers. De stijging was in 2020 nog groter dan de jaren voordien: in absolute cijfers gaat het  om een stijging van ongeveer 7500 mensen per jaar van 2016 tot 2019. In 2020 stijgen de cijfers plots met  8500 diagnoses, een stijging van 13.5%.

Deze opvallende stijging volledig op de pandemie steken, is echter zeer kortzichtig. De pandemie heeft louter uitvergroot wat daarvoor al verkeerd ging, namelijk de investering in welzijn en de reïntegratie op de arbeidsmarkt.

Verdwijnen brugpensioen als belangrijke factor

Een belangrijke verklaring voor de stijging in burn-outs en depressies is het wegvallen van allerhande systemen van vervroegde uittreding, denk maar aan brugpensioneringen die strenger zijn geworden in 2015. Het systeem van arbeidsongeschiktheid staat onlosmakelijk in verbinding met langdurige afwezigheid: als er meer arbeidsongeschiktheid is, is er minder langdurige afwezigheid en vice versa. Het zijn als het ware communicerende vaten. 

Daarnaast is ook de infodemie – de overload aan informatie die mensen moeten verwerken gecombineerd met de neiging om  steeds geconnecteerd te blijven – een belangrijke oorzaak van de burn-out en depressiegolf. De nieuwe technologieën zorgen voor spanningen. We zijn de hele tijd online: voor het werk, om onszelf een imago te geven of om andere redenen. Zeker tijdens de pandemie hebben we het gevoel dat informatie langs alle kanten binnenstroomt: sms, WhatsApp, mail, Zoom, … We krijgen het gevoel dat we constant achter de feiten aanlopen, wat tot stress leidt. En daar is ons brein niet goed tegen bestand. We hebben geen rustpauzes meer, waardoor onze veerkracht afneemt. Maar we hebben nu eenmaal tijd nodig om informatiepieken te verwerken en ons klaar te maken voor de volgende piek.

De oplossing? Inversteringen in werkbaar werk

Hoe geraken we dan uit zo’n neerwaartse spiraal van burn-out en depressie? Volgens mij moeten zowel bedrijven als de overheid in eerste instantie focussen op werkbaar werk. Er moeten creatievere systemen ingevoerd worden om de werkdruk te verlichten naarmate men ouder wordt, zoals een meer superviserende rol wanneer men ouder wordt of werkplek-flexibiliteit. Daar zitten nu dus ook heel wat opportuniteiten met het telewerk indien het goed georganiseerd wordt.  

Een tweede belangrijke focus is die op de reïntegratie op de arbeidsmarkt. We zien in onderzoek dat andere landen die zwaar investeren in reïntegratie ook een stijgende werkbaarheidsgraad vertonen. De globale tendens is dat als er gewerkt wordt aan reïntegratie op de arbeidsmarkt, dat ook zijn heeft effect op de werkbaarheidsgraad. Hoe dat juist gebeurt is van onderliggend belang.

Tenslotte moet ons strategisch welzijnsbeleid ook inzetten op zingeving via een duidelijke missie en visie. We merken dat mensen zich vaak verloren voelen zonder zingeving en zo richting burn-out en depressie geleid worden. Geef mensen dus een antwoord op de vraag “waarom doe ik wat ik doe?” en toon ze waarom hun acties bijdragen aan de ontwikkeling van zichzelf, de organisatie of de wereld.

Wat als thuiswerk een blijver wordt?

Wat zijn de voordelen van thuiswerk? Wat zijn de valkuilen? Wat hebben we nodig om ons goed te voelen als we van huis uit werken? Wat is de ideale verhouding tussen thuiswerk en kantoor? Professor Elke Van Hoof (VUB en Huis voor Veerkracht) deelt in deze podcast inzichten uit haar laatste boek Eerste hulp bij thuiswerken.

Beluister hier de volledige podcast.

Belg heeft buik vol van ‘corona-gezelligheid’: “We zijn óp, we willen dat niet meer”

Met een glas wijn en chips voor het scherm gezellig e-peritieven met vrienden of familie, of een online Kahoot-quiz met de collega’s? We zijn het zo beu als koude pap. Zodra de coronacrisis achter de rug is, stoppen we er onmiddellijk mee, blijkt uit een bevraging van Telenet. “Zo’n e-peritief drukt je met de neus op de feiten dat echt sociaal contact onvervangbaar is”, zegt professor Elke Van Hoof (VUB).

“Nonkel Georges, uw micro staat niet aan en uw camera staat gedraaid.” Het is een gedoe, dat afspreken met vrienden of familie voor een tabletscherm of een laptop. En we hebben er met z’n allen onze bekomst …

Lees het volledige artikel hier

Positief doorheen de pandemie

De geboorte van een kleinkind, met pensioen gaan, een dierbare verliezen. Zoveel bijzondere momenten beleefden we zonder vertrouwde rituelen. Maar bij velen heeft deze pandemie ook de veerkracht aangewakkerd en hun leven een positieve wending gegeven.

Lees hier het volledige artikel.